Dwór w Szczukach, z którym związana była Maria Skłodowska-Curie, wciąż czeka na swoją szansę

90 lat temu, dokładnie 4 lipca 1934 r. zmarła Maria Skłodowska – Curie, znana na całym świecie polska uczona, dwukrotna laureatka Nagrody Nobla. My postanowiliśmy przy tej okazji sprawdzić, czy coś dzieje się w sprawie ratowania bezcennego dworu w Szczukach.

Maria Skłodowska-Curie to wielka postać ostatniego stulecia, wybitna fizyczka i chemiczka, która dwukrotnie otrzymała nagrodę Nobla. Po raz pierwszy w 1903 – z fizyki, wraz z mężem Pierre’em Curie i z Henrim Becquerelem, za badania nad odkrytym przez Becquerela zjawiskiem promieniotwórczości. Po raz drugi została nagrodzona w 1911 – z chemii za odkrycie polonu i radu, wydzielenie czystego radu i badanie właściwości chemicznych pierwiastków promieniotwórczych. Była pierwszą kobietą, która otrzymała tę nagrodę i to podwójnie.

Maria Skłodowska-Curie jest osobą powszechnie znaną na świecie, nawet w odległych nam zakątkach. W wielu krajach (np. w Japonii i Korei Południowej) uczą się o niej dzieci w szkołach, jako o wielkiej kobiecie będącej przykładem i wzorem, która zapisała się w sposób szczególny nie tylko w historii nauki, ale i dla upodmiotowienia i emancypacji kobiet na całym świecie.

W Polsce miejsc autentycznie związanych z noblistką jest niewiele. Pamiątkę po wybitnej Polce niewątpliwie stanowi, położony nieopodal Przasnysza dwór w Szczukach – miejsce, które pozostawiło znaczący ślad w jej biografii.

W Szczukach, u ziemiańskiej rodziny Żórawskich, Maria Skłodowska-Curie spędziła 3,5 roku swojej młodości. Była tam guwernantką dzieci Żórawskich, co było dla niej jednym ze sposobów na zarobienie pieniędzy na dalszą edukację, a w wolnych chwilach także nauczycielką dzieci z okolicznych wiosek.

Pobyt ten miał jednak również inny wymiar, który odcisnął się na jej życiu osobistym. Podczas pobytu w Szczukach, Maria zakochała się w Kazimierzu Żórawskim, synu dzierżawcy majątku. Ich miłość była głęboka i szczera, jednak ze względu na różnice społeczne między nimi, nie została zaakceptowana przez rodzinę Żórawskich. Przyszła noblistka i jej ukochany musieli się rozstać, co było dla Marii bolesnym doświadczeniem. Ta nieszczęśliwa miłość pozostawiła trwały ślad w jej życiu, jednak nie zatrzymała jej w dążeniu do naukowych osiągnięć.

Nadzieja na ratowanie majątku, który jest w stanie opłakanym, pojawiła w 2020 roku. Wówczas Konserwator Zabytków przekazał 100 tys. zł  na opracowanie pierwszego etapu prac projektowych.

Bardzo optymistyczna wiadomość przyszła w październiku 2021 roku. Wówczas bowiem zainteresowanie dworkiem pojawiło się na szczeblu krajowym. Pomiędzy  Ministerstwem Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu a Krajowym Ośrodkiem Wspierania Rolnictwa zostało zawarte porozumienie, które dotyczyło ochrony polskiego dziedzictwa. W czasie spotkania padła konkretna deklaracja – Spotkamy się we wsi Szczuki na północnym Mazowszu, aby podjąć pierwsze działanie w ramach porozumienia. Znajdujący się tam dwór – jedyny, z którym związana była Maria Skłodowska-Curie – zostanie odnowiony jako pierwszy – powiedziała ówczesna wiceminister kultury, dziedzictwa narodowego i sportu, Generalna Konserwator Zabytków prof. IH PAN Magdalena Gawin.

Ponieważ od tego czasu minęło kilka lat, zapytaliśmy podmioty, które wówczas podpisały się pod porozumieniem, o przyszłość dworu w Szczukach.

– Stadnina Koni Krasne Sp. z o.o. podjęła działania mające na celu remont zabytkowego dworku we wsi Szczuki i w roku 2020 uzyskała dotację Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w wysokości 97 600 zł na opracowanie dokumentacji projektowej Etap 1 na Zabytkowy Dwór w Szczukach. Sporządzono projekt budowlany, który został zatwierdzony przez konserwatora zabytków – przekazał Tomasz Pawelec, p.o. zastępcy dyrektora biura generalnego KOWR.

– W 2023 r. Spółka SK Krasne złożyła wniosek do Mazowieckiego Konserwatora Zabytków na kontynuację prac inwestycyjnych przy zabytkowym Dworku w Szczukach i pozyskała środki w wysokości 90 000 zł. W bieżącym roku Zarząd Spółki zamierza zlecić przeprowadzenie prac zabezpieczających zabytkową strukturę obiektu w postaci remontu dachu – usłyszeliśmy w odpowiedzi.

Do sprawy odniosło się także Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

– Dwór w Szczukach  jest objęty ochroną zabytków. W 1983 r. został wpisany do rejestru zabytków województwa mazowieckiego. W rejestrze tym znajduje się również teren parku podworskiego, w którym położony jest budynek. W październiku 2021 roku Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, gospodarujący Zasobem Własności Rolnej Skarbu Państwa, zawarły porozumienie dotyczące spójnych działań na rzecz ochrony budynku. Możliwość podjęcia działań przez organ konserwatorski ograniczyło jednak rozpoczęte przez Wojewodę Mazowieckiego postępowanie wyjaśniające dotyczące stanu własności zabytku – usłyszeliśmy.

Cieszy zatem, że coś dzieje się w celu zabezpieczenia dworku przed popadnięciem w kompletną ruinę. Smuci, że zbyt mało i zbyt powoli.

ren