Coraz więcej uczniów z diagnozą spektrum autyzmu. O przyczynach, czasie oczekiwania na diagnozę i jej kosztach rozmawiamy z Fundacją Synapsis

Z roku na rok rośnie liczba dzieci oraz młodzieży z rozpoznanym zaburzeniem ze spektrum autyzmu, a system diagnostyczny nie nadąża za potrzebami. Niedawno pisaliśmy, że również w Przasnyszu coraz więcej uczniów wymaga specjalistycznego wsparcia i posiada diagnozy, które powinny gwarantować im odpowiednią opiekę. Tymczasem długie kolejki, ograniczona liczba placówek i skomplikowana procedura powodują, że na diagnozę w ramach NFZ czeka się nawet 2–3 lata.

Z roku na rok rośnie liczba dzieci ze zdiagnozowanym spektrum autyzmu. Co jest tego przyczyną?

Na zwiększającą się liczbę rozpoznań spektrum autyzmu u dzieci wpływ ma kilka czynników. Z jednej strony większa świadomość rodziców oraz nauczycieli dotycząca tego, jakie symptomy we wczesnym dzieciństwie mogą być niepokojące i dzięki temu szybsze kierowanie dzieci na diagnozę, z drugiej – lepszy dostęp specjalistów do narzędzi przesiewowych, które pozwalają na szybsze rozpoznawanie symptomów świadczących o tym, że dziecko rozwija się nietypowo i potrzebuje wsparcia.

Wzrost wiedzy o spektrum autyzmu wśród diagnostów łączy się z tym, że jesteśmy w stanie np. lepiej diagnozować małe dziewczynki, które wcześniej diagnozie się „wymykały” i otrzymywały ją zdecydowanie później niż chłopcy. Do tego dochodzi także ogólnie większa świadomość społeczna i wiedza o objawach i wynikających z nich trudności w przypadku młodzieży czy osób dorosłych, bo trzeba mieć świadomość, że diagnozowanych jest nie tylko coraz więcej dzieci, ale także nastolatków i osób dorosłych.

Jak przebiega proces diagnozowania?

Ze względu na bardzo różny sposób manifestowania się objawów, rzetelne diagnozowanie zaburzeń ze spektrum autyzmu jest procesem złożonym, składającym się z kilku etapów i wymagającym współpracy zespołu specjalistów. Należy podkreślić, że na czas pracy zespołu diagnozującego składa się nie tylko czas potrzebny na przeprowadzenie wywiadu rozwojowego, obserwacji i badań. Z reguły potrzeba nawet kilku godzin pracy całego zespołu na opracowanie wyników badań i obserwacji, analizę wszystkich zebranych informacji i dostarczonej dokumentacji.

Biorąc pod uwagę specyfikę problemów pojawiających się w zależności od wieku, nieco inaczej prowadzone jest postępowanie diagnostyczne w przypadku bardzo małych dzieci (do 18. miesiąca życia), tych nieco starszych – w wieku przedszkolnym i szkolnym, a jeszcze inaczej wygląda ono w przypadku młodzieży czy osób dorosłych.

Zaświadczenie z rozpoznaniem spektrum autyzmu może wystawić wyłącznie lekarz psychiatra na zakończenie całego procesu.

Jaki jest czas oczekiwania na diagnozę (na NFZ)?

Czas oczekiwania na diagnozę w ramach NFZ może wynosić 2, a nawet 3 lata w zależności od miejsca i wieku osoby diagnozowanej. Obecnie zdecydowanie dłużej na rozpoczęcie procesu diagnostycznego czekają osoby dorosłe, co wynika z niewielkiej liczby placówek posiadających kontrakt z NFZ i specjalistów w zakresie diagnozowania spektrum autyzmu.

Z czego wynika długi czas oczekiwania?

Długi czas oczekiwania na diagnozę w ramach NFZ wynika z kilku powodów, wśród których można wymienić:

• niewielką liczbę placówek posiadających kontrakt z NFZ na diagnozowanie w kierunku spektrum autyzmu
• wciąż zbyt małą dostępność specjalistów, szczególnie lekarzy psychiatrów, choć tu sytuacja stopniowo się poprawia; konsekwencją małej liczby specjalistów są wysokie stawki, które trzeba płacić za usługi, często zdecydowanie wyższe niż wynika to z finansowania NFZ, a placówki nie zawsze mają z czego dokładać pieniądze, aby sprostać tym wymaganiom
• długi czas potrzebny na samo przeprowadzenie procesu diagnostycznego
• bardzo duża niepewność, co do tego kiedy wpłyną pieniądze za wykonane świadczenia, czy zostaną one uznane prze NFZ, czy kontrakt zostanie przedłużony, ewentualnie ogłoszony zostanie nowy konkurs  – to powoduje brak stabilności w planowaniu wszelkich świadczeń realizowanych w ramach kontraktu z NFZ
• bardzo sformalizowana i czasem nie uwzględniająca specyfiki diagnozowania sprawozdawczość wymagana przez NFZ
• oraz i to należy również podkreślić bardzo często odwoływanie przez pacjentów wizyt w ostatniej chwili lub po prostu nieprzychodzenie na nie; w przypadku procesu diagnostycznego, który jest tak złożony i wymaga tyle czasu, często nie jest możliwe umówienie wizyty z godziny na godzinę lub z dnia na dzień; i oczywiście w takiej sytuacji NFZ nie płaci placówce za stracony czas

Aktualnie na diagnozę w ramach NFZ potrzebne jest skierowanie z kodem 1708 od lekarza pediatry, rodzinnego lub internisty do Poradni dla Osób z Autyzmem Dziecięcym autyzmu ze wstępnie wpisanym rozpoznaniem F84.

A prywatnie? Jaki jest koszt diagnozowania?

W zależności od placówki koszt odpłatnej diagnozy wynosi ok. 2-3 tys. złotych. Warto jednak mieć świadomość, że w przypadku dzieci z wysokim poziomem lęku, u osób ze współwystępującymi innymi problemami rozwojowymi czy zdrowotnymi, a także we wszystkich tych przypadkach, gdy okazuje się, że są wątpliwości, potrzebnych jest więcej spotkań diagnostycznych lub dodatkowych badań testowych, koszt może być jeszcze wyższy.

ren