Artykuł przasnyszanina dr. Andrzeja Białego o Stanisławie Chełchowskim w czasopiśmie „Myśl ludowa”

W „Myśli Ludowej” – piśmie o charakterze naukowo-popularnym wydanym przez Ludowe Towarzystwo Naukowo Kulturalne ukazał się artykuł dr. Andrzeja Białego dotyczący Stanisława Chełchowskiego.

 

Tytuł artykułu brzmi „Porównanie działalności ludzi pozytywizmu: Stanisława Chełchowskiego z Mazowsza z Edwardem Woyniłłowiczem z Ziemi Mińskiej ( Białoruś )”. Artykuł przedstawia dwóch wybitnych ludzi pozytywizmu: Stanisława Chełchowskiego (Mazowsze, Polska) i Edwarda Wojniłłowicza (Ziemia Mińska, Białoruś). Ukazuje, jak realizując naczelne patriotyczne hasła pozytywizmu, czyli pracę u podstaw i pracę organiczną w swoich małych ojczyznach, stworzyli rzeczy wielkie na skalę ogólnokrajową.

Dla nas szczególnie ważna jest osoba Stanisława Chełchowskiego pochodzącego z Chojnowa (gmina Czernice Borowe) człowieka wyrastającego ponad swoja epokę. Przy okazji publikacji dr Biały przypomina jego życiorys:

Stanisław Kostka Anastazy Chełchowski urodził się 27 lutego 1866 roku w Chojnowie, w parafii Czernice Borowe. Pochodził ze znanego szlacheckiego rodu mazowieckiego herbu Lubicz. Otrzymał staranne wykształcenie. Po w szkole A. L. Pigłowskiego w Mławie ukończył ze złotym medalem IV gimnazjum (1883) w Warszawie, a następnie Wydział Fizyko- Przyrodniczy Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego, także ze złotym medalem. Po śmierci ojca w 1891 roku odziedziczył majątki Chojnowo i Miłoszewiec Kmiecy o łącznej powierzchni 430 ha i zajął się ich prowadzeniem. Poza pracą w majątku, Stanisław Chełchowski prowadził ożywioną działalność, którą można podzielić na 3 rodzaje: naukową, społeczną i polityczną.

W  wieku 14 lat, współpracował z redakcją „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich”. Hasła opracowane przez Chełchowskiego dotyczyły okolicznych miejscowości, w których przyszło mu dorastać – opisał on m.in. wsie: Chojnowo, Czernice Borowe, Dzielin, Garlino, Grójec, Grudusk, Klewki, Pszczółki. W miesięczniku „Wisła” w roku 1888 ukazały się bardzo ważne dla lokalnej społeczności jego rodzinnej wsi „Materiały do etnografii ludu z okolic Przasnysza”. Zawierały one spostrzeżenia na temat budownictwa, ubioru i obyczajów włościan z Przasnyskiego oraz szesnaście pieśni (w zbiorach jest ich łącznie około 700). Najważniejszym dziełem etnograficznym Chełchowskiego były „Powieści i opowiadania ludowe z okolic Przasnysza” wydane w wydawnictwie Biblioteki „Wisły”.

Stanisław Chełchowski nie zaniedbywał badań przyrodniczych, jednak ukierunkował się na badania płodów rolnych. W zakupionym w folwarku Miłoszewiec, liczącym 200 ha, zorganizował w 1899 roku – wspólnie z ziemianami płockimi – drugą w Królestwie Polskim rolniczą stację doświadczalną. . Chełchowski brał aktywny udział w zorganizowaniu Towarzystw Wzajemnych Ubezpieczeń, Towarzystwa Mleczarskiego i Towarzystwa Melioracyjnego. Był członkiem rady nadzorczej Polskiej Macierzy Szkolnej oraz inicjatorem utworzenia w 1906 roku Wydziału Rolniczego przy Towarzystwie Kursów Naukowych stanowiącego zaczątek późniejszej Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego.

W czasie studiów Chełchowski związał się z zakonspirowaną organizacją studencką, która w 1887 roku przekształciła się w Związek Młodzieży Polskiej. Celem tej organizacji zwanej „Zet” była odbudowa Polski, demokratyzacja stosunków społecznych i politycznych, przygotowanie kadr dla przyszłej akcji politycznej oraz wyrabianie charakteru swych członków. W czasie studiów w Warszawie Chełchowski zapoznał się z Romanem Dmowskim, który spędzał w Chojnowie wakacje. W 1906 roku został posłem z guberni płockiej do I Dumy Petersburskiej, jako przedstawiciel Narodowej Demokracji. Wszedł do Komisji Parlamentarnej (prezydium) Koła Polskiego

Stanisław Chełchowski stworzył od podstaw stację nasienną, w której pracowano nad wyhodowaniem nowych, wydajniejszych odmian zbóż i innych roślin – była to druga taka stacja w całym Królestwie Polskim. Propagował szkolenie włościan, organizował kursy dokształcające i wydawał własne podręczniki. Na bazie kursów organizowanych przez Chełchowskiego powstała uczelnia – późniejsza Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego.

Trzeba wspomnieć o Piotrze Kaszubowskim, który wykonując benedyktyńską pracę archiwalną dotarł do źródeł i wydał w postaci książki.

– Pamięć o Stanisławie Chełchowskim jest zachowywana, lecz nie w tym wymiarze, na jaki zasługuje. Oczywiście pozostały liczne ślady jego działalności– w postaci chociażby wyższej uczelni rolniczej w Warszawie. Dwór Chełchowskiego w Chojnowie koło Przasnysza został odbudowany. Grób na cmentarzu w Czernicach Borowych jest zadbany, a opiekę nad nim sprawuje Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Przasnyskiej. Jednak cały prawie dorobek naukowy zgromadzony Warszawie uległ zniszczeniu podczas powstania warszawskiego – komentuje dr Biały i dodaje: – Pisząc o Stanisławie Chełchowskim, nie można nie wspomnieć o Piotrze Kaszubowskim, który wykonał benedyktyńską pracę archiwalną, dotarł do źródeł i wdał w postaci książki publikację: „Stanisław Chełchowski – ziemianin, badacz publicysta” (Ciechanowskie Zeszyty Literackie 18, Ciechanów 2016).

 

ren

Sprawdź również
Subscribe
Powiadom o
guest
2 komentarzy
najstarszy
najnowszy oceniany
Inline Feedbacks
View all comments
Marek z UM
Marek z UM
16 dni temu

Kogo to obchodzi?

Łoś
Łoś
16 dni temu

A co wnosi nowy artykuł doktora dla naszych okolic ? Jedynie